İSG risk analizi rehberleri: sektörler, örnekler ve süreç

Sektör ve çalışma konusu seçin

İnşaatta iş aşamalarını, fabrikada üretim ve bakımı, hastanede birimleri, madende teknik koşulları ayrı ele alıyoruz. Kimyasal ve KKD yazıları tek bir sektörle sınırlı değildir.

• İnşaat risk analizi: şantiye değerlendirmesi ve örnek senaryo

  İnşaat risk analizi, şantiyenin yalnız bugünkü görüntüsünü değil, yapım aşamaları boyunca değişen işleri ve ekiplerin birbirine etkisini inceler. Başka bir şantiyenin tablosunu kopyalamak; kazı, taşıma, kalıp ve bitirme işlerinin farklı koşullarını görünmez bırakabilir.

• Fabrika risk analizi: üretim, bakım ve örnek değerlendirme

  Fabrika risk analizi, makineleri listelemekten daha geniştir: hammadde kabulünden sevkiyata kadar iş akışını, bakım ve arıza anlarını, çalışan maruziyetlerini ve bölümler arası etkileşimi birlikte değerlendirir.

• Hastane risk analizi: çalışan güvenliği ve birim bazlı örnek

  Hastane risk analizi, çalışanların sağlık ve güvenliğine yönelik tehlikeleri birim ve görev bazında ele alır. Hasta güvenliği ve klinik risk yönetimiyle ilişkili olsa da aynı çalışma değildir; bir kalite formu çalışanların İSG değerlendirmesinin tamamı sayılmaz.

• Maden risk değerlendirmesi: açık ocak, yeraltı ve örnek yaklaşım

  Maden risk değerlendirmesi, açık ocak ile yeraltı işletmesini aynı kontrol listesine sıkıştırmadan; üretim yöntemi, jeolojik koşullar, ekipman ve çalışma organizasyonunu birlikte inceler. Genel bir matris, madene özgü teknik çalışmaların yerine geçmez.

• Kimyasal risk değerlendirmesi: envanter, maruziyet ve örnek

  Kimyasal risk değerlendirmesi, bir maddenin tehlike etiketini okumakla bitmez. Hangi işte, ne miktarda, hangi yolla ve ne süreyle maruz kalındığı; maddelerin birlikte bulunması ve mevcut kontrollerin etkisi de değerlendirilir.

• KKD risk değerlendirmesi: işe uygun koruyucu nasıl seçilir?

  KKD risk değerlendirmesi, “herkese aynı baret, eldiven ve maske” listesi hazırlamak değildir. Önce tehlikeyi ortadan kaldırma ve toplu korunma seçenekleri değerlendirilir; kalan risk için kişiye ve işe uygun kişisel koruyucu donanım seçilir.

• Depo ve lojistik risk analizi: forklift, raf ve yükleme örneği

  Depo risk analizi, malın kabulden sevkiyata hareketiyle insanların hareketini birlikte değerlendirir. Forklift, raf, yükleme rampası ve sipariş toplama işlerinin kesiştiği noktalar, yalnız ekipman listesiyle anlaşılamaz.

• Ofis risk değerlendirmesi: ergonomi, çalışma düzeni ve örnek

  Ofis risk değerlendirmesi, “masa başında tehlike yok” varsayımını sorgular. Çalışma düzeni, ergonomi, elektrik, geçişler, acil durumlar ve psikososyal etkenler; ofisteki gerçek işler ve çalışan görüşleri üzerinden incelenir.

Seri 03: yeni sektör, yöntem ve ekipman rehberleri

Gıda üretimi, endüstriyel mutfak, otel, tekstil, ahşap/mobilya, enerji, liman ve tersane gibi iş kollarını; JSA/JHA, LOTO, yüksekte çalışma, elle taşıma ve ekipmana özgü görevleri ayrı içeriklerde inceleyin. Bu yazılar eğitim amaçlı kurgular içerir; hazır işyeri raporu veya uzman onayı değildir.

• JSA / JHA iş güvenliği analizi: İşi adımlara ayırmak

  JSA, iş güvenliği analizi , belirli bir işi adımlara ayırarak her adımda hangi tehlikelerin bulunduğunu ve bunların nasıl kontrol edileceğini inceleyen yaklaşımdır. JHA adıyla da karşılaşılır. Bir ekipmanın genel özelliklerinden çok, insanın o ekipmanla yaptığı işin sırasına odaklanır.

• Yüksekte çalışma risk analizi: Erişim, koruma ve kurtarma

  Yüksekte çalışma risk analizi , yalnızca çalışma yüksekliğini ölçmek veya emniyet kemeri seçmek değildir. İşin daha güvenli bir konumdan yapılıp yapılamayacağını, erişimi, çalışma yüzeyini, düşmenin önlenmesini ve acil durumda kurtarmayı birlikte değerlendirir. ÇSGB'nin açıklamasında yüksekte çalışma, seviye farkı bulunan ve düşme sonucu yaralanma ihtimali olan alanlarda yapılan çalışma olarak ele alınır.

• Kilitleme etiketleme LOTO: Bakımda tehlikeli enerjiyi kontrol etmek

  Kilitleme etiketleme, yani LOTO , bakım ve müdahale sırasında tehlikeli enerjinin beklenmedik hareket veya maruziyet oluşturmasını önlemeye yönelik enerji kontrol yaklaşımıdır. Kapsam yalnızca elektrik değildir; mekanik, hidrolik, pnömatik, termal ve depolanmış enerji gibi kaynaklar da ilgili olabilir.

• Abkant pres risk analizi: Uzun parça ve destekleyen çalışan

  Abkant pres risk analizi , kalıp arasındaki sıkışmanın yanında bükülen parçanın hareketini, uzun parçayı destekleyen çalışanı, pedal kumandasını ve ayar işlerini birlikte değerlendirir. Parça bükülürken hareket ettiği için risk yalnızca presin gövdesinde değildir; işlenen malzeme de tehlikeli hareket alanı oluşturabilir.

• Plastik enjeksiyon makinesi risk analizi: Kalıp, sıcak malzeme ve müdahale

  Plastik enjeksiyon makinesi risk analizi , kalıbın kapanması kadar sıcak malzeme, yardımcı ekipman, ürün alma, kalıp değişimi ve bakım işlerini de kapsar. Normal otomatik çevrimde insanın erişemediği bir bölge, temizlik veya arıza sırasında erişilebilir hâle gelebilir. Bu nedenle makineye tek bir risk puanı vermek, farklı iş koşullarını açıklamaya yetmez.

• Sütunlu matkap risk analizi: Parça sabitleme ve dönen bölge

  Sütunlu matkap risk analizi , dönen takımın yanında iş parçasının dönmesi, uygun olmayan sabitleme, mandren anahtarı, talaş ve ayar işlerini inceler. Küçük parçanın elle tutulması, parçanın küçüklüğü nedeniyle güvenli kabul edilmemelidir. İş parçasının uygun bağlama düzeniyle sabitlenmesi temel değerlendirme konularındandır.

• Ramak kala nedir? Bildirimden risk değerlendirmesine geri dönüş

  Ramak kala , gerçekleşen fakat o olayda yaralanma veya zararla sonuçlanmadan atlatılan tehlikeli bir olay için kullanılan kavramdır; olayın koşulları biraz farklı olsaydı zarar doğabilirdi. Amaç, sonucu hafif kaldığı için olayı önemsiz saymak değil, bir sonraki karşılaşmadan önce nedenleri incelemektir. OSHA olay inceleme rehberi de ciddi sonuç doğurmayan yakın olaylardan öğrenilmesini önerir.

• Kimyasal risk değerlendirmesi: Etiketten gerçek maruziyete

  Kimyasal risk değerlendirmesi , kimyasalın tehlike etiketini işyerindeki gerçek kullanım koşullarıyla birleştirir. Hangi maddeyle, hangi işte, ne kadar süre ve hangi yoldan temas edildiği belirlenmeden yalnızca ürün adından risk sonucu çıkarılamaz. Güvenlik bilgi formu önemli bir kaynaktır; fakat kendi başına işyerine özgü değerlendirme değildir.

• Elle taşıma risk analizi: Yalnızca kilogram hesabı değildir

  Elle taşıma risk analizi , kaldırılan yükün kilogramını değil, işin tamamını değerlendirir. Kaldırma, indirme, taşıma, itme ve çekme; yükün özelliği, duruş, kuvvet, sıklık, mesafe ve çalışma ortamıyla birlikte incelenmelidir. Mekanik yardımcı kullanmak da işi değerlendirme ihtiyacını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

• Oto servis risk analizi: Lift, lastik, araç hareketleri ve elektrikli araçlar

  Oto servis risk analizi , aracın kaldırılması, mekanik bakım, lastik işleri, sıcak iş, kimyasal kullanımı ve araç hareketlerini servis kapsamına göre değerlendirir. Elektrikli veya hibrit araçlara müdahale varsa aracın enerji sistemi ve gereken yetkinlik ayrıca ele alınmalıdır. Kaporta/boya işi yapmayan bir servise bu faaliyetleri varmış gibi eklemek doğru bir kapsam oluşturmaz.

• Ahşap ve mobilya sektörü risk analizi: Kesim, toz ve yüzey işlemleri

  Ahşap ve mobilya sektöründe risk analizi , yalnızca testereyle kesim sırasında oluşabilecek yaralanmaları kapsamaz. Malzeme kabulü, kesim, işleme, zımpara, yapıştırma, yüzey işlemleri, taşıma ve müşteri yerinde montaj farklı çalışma koşulları oluşturur. Ahşap tozunun solunması ile toz toplama sistemindeki yangın veya patlama olasılığı da ayrı değerlendirme başlıklarıdır.

• Soğuk hava deposu risk analizi: Soğuk, buzlanma ve acil erişim

  Soğuk hava deposu risk analizi , düşük sıcaklığın yanında kapıdan çıkış, buzlanma, araç trafiği, elle taşıma ve soğutma sisteminin özelliklerini inceler. Soğuğa maruziyet yalnızca oda sıcaklığıyla açıklanmaz; hava hareketi, ıslaklık, işin süresi, fiziksel yük ve kullanılan giysi de önemlidir.

• Gıda üretimi risk değerlendirmesi: Üretim, temizlik ve bakım

  Gıda üretiminde risk değerlendirmesi , ürünün güvenliğini değil, üretim ve destek işlerinde çalışanların nasıl zarar görebileceğini inceler. Hammadde kabulünden paketlemeye kadar sürecin yanında temizlik, ürün değişimi, bakım ve sevkiyat da değerlendirmeye girer. Üretim sırasında kapalı kalan bir makine, temizlik sırasında erişilebilir hâle geldiğinde başka bir risk senaryosu ortaya çıkar.

• Endüstriyel mutfak risk değerlendirmesi: Hazırlıktan servis sonuna

  Endüstriyel mutfak risk değerlendirmesi , hazırlık, pişirme, servis, bulaşık, temizlik ve bakım işlerinde çalışanların karşılaştığı tehlikeleri birlikte inceler. Restoran, yemekhane ve toplu yemek mutfağında aynı ekipman bulunabilir; ancak alan, üretim miktarı ve iş akışı değiştiğinde değerlendirme de değişir. Kesici aletler, sıcak yüzeyler, kayma, elle taşıma ve temizlik kimyasalları başlıca inceleme alanlarıdır.

• Otel risk değerlendirmesi: Kat hizmetleri, teknik işler ve ortak alanlar

  Otel risk değerlendirmesi , konaklama hizmetini oluşturan işleri bölüm bölüm inceleyip bu işlerin birbirini nasıl etkilediğini değerlendirir. Kat hizmetleri, mutfak, çamaşırhane, teknik servis, resepsiyon ve ortak alanlar aynı kontrol listesiyle geçiştirilemez. Örneğin kat hizmetlerinde ergonomik yük, kimyasal temas ve yalnız çalışma birlikte incelenebilir.

• Tekstil fabrikası risk analizi: Elyaftan konfeksiyona farklı işler

  Tekstil fabrikası risk analizi , işletmenin gerçek proseslerine göre yapılmalıdır. Elyaf hazırlama, iplik, dokuma, örme, boya-terbiye ve konfeksiyon aynı tehlike profilini taşımaz. Makine hareketleri, lif ve boyar madde tozu, kimyasal kullanım, gürültü, yangın ve ergonomik yük süreç bazında incelenir.

• Enerji sektörü risk değerlendirmesi: GES, RES ve bakım sınırları

  Enerji sektöründe risk değerlendirmesi , tesisin adından önce enerji türünü, yapılan işi ve çalışma evresini tanımlamalıdır. Bir güneş enerjisi santralinin çatı kurulumu, rüzgâr türbinindeki bakım ve dağıtım tesisindeki müdahale aynı kontrol planıyla yönetilemez. Elektrik tehlikesinin yanında yüksekte çalışma, mekanik hareket ve diğer enerji kaynakları da kapsama girebilir.

• Liman risk değerlendirmesi: Yük, trafik ve gemi-kara bağlantısı

  Liman risk değerlendirmesi , terminal içindeki işleri gemi, yük ve kara trafiğiyle birlikte inceler. Yük kaldırma, araç-yaya karşılaşması, gemiye erişim, konteyner açılması ve kapalı hacimler farklı tehlike senaryolarıdır. Limanın türü ve elleçlenen yük değiştikçe değerlendirmenin kapsamı da değişir.

• Tersane risk değerlendirmesi: Kapalı alan, sıcak iş ve eş zamanlı çalışma

  Tersane risk değerlendirmesi , gemi inşa ve onarım işlerini yalnızca bölüm veya meslek adına göre değil, aynı anda yapılan işler ve birbirine bağlı hacimler üzerinden incelemelidir. Tank, kapalı bölme, sıcak iş, yüzey hazırlığı ve bakım görevleri birbirinin koşullarını değiştirebilir. Özellikle kapalı veya çevrili alanlardaki atmosfer ile komşu hacimlerin durumu ayrı uzmanlık gerektirir.

Önce ekip ve yenileme koşulları

Değerlendirmeyi kimlerin yapacağı ve ne zaman güncelleneceği, seçilen yazılımdan önce netleştirilmelidir. Bu iki rehber, yönetmelik hükümleriyle pratik çalışma önerilerini ayırır.

• Risk değerlendirmesini kim yapar? Ekip, sorumluluk ve rapor

  Risk değerlendirmesini yapma veya yaptırma yükümlülüğü işverendedir. Genel kural, işverenin oluşturduğu ekiple çalışmaktır; bir uzmandan dosya satın alınması veya uygulamadan rapor çıkarılması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

• Risk değerlendirmesi kaç yılda yenilenir? 2, 4 ve 6 yıl kuralı

  İSG risk değerlendirmesi çok tehlikeli işyerlerinde en geç iki, tehlikeli işyerlerinde dört, az tehlikeli işyerlerinde altı yılda bir yenilenir. Bunlar üst sürelerdir; yeni risk doğuran değişiklik veya olay varsa takvim dolmadan kısmi ya da tam yenileme gerekir.

Ekipman ve yöntem rehberleri

Forklift, torna, CNC, elektrik panosu, transpalet, konveyör, sapan ve diğer ekipmanlar için ayrı inceleme listeleri ekipman merkezinde yer alır. Fine–Kinney, 5×5 ve HAZOP içerikleri ise yöntem seçimini ve sınırlarını açıklar.

• Ekipman risk analizi rehberleri

  On üç ekipman grubu için tehlike, kanıt ve kontrol soruları.

• Fine–Kinney ve 5×5 karşılaştırması

  Yöntemlerin değişkenlerini, kullanım alanlarını ve sınırlılıklarını karşılaştırın.

• HAZOP nedir?

  Proses sapmalarını ekip çalışmasıyla inceleyen yöntemin kapsamını öğrenin.

Şablon, kontrol ve takip rehberleri

Risk kaydının hazırlanmasından kontrol seçimine ve aksiyonun doğrulanmasına kadar sürecin birbirine bağlı parçalarını ayrı rehberlerde inceleyin.

• Risk analizi Excel örneği

  Özgün 5×5 çalışma kitabını indirin ve her sütunun amacını inceleyin.

• Risk kontrol hiyerarşisi

  Ortadan kaldırmadan KKD’ye beş kontrol düzeyini karşılaştırın.

• Kalan risk nedir?

  Mevcut, hedef ve doğrulanmış kalan riski ayırın.

• Risk değerlendirmesi aksiyon takibi

  Bir önlemin hangi kanıtla kapanacağını planlayın.

• İSG eğitim ihtiyaç analizi

  Risk bulgusunu çalışan ve görev bazlı eğitim ihtiyacına bağlayın.

• Onaylı defter tespit ve öneri örnekleri

  Tespit–tavsiye taslağı ile resmî süreci birbirinden ayırın.

Örnekler nasıl kullanılmalı?

Senaryolar bu site için yazılmış kurgusal eğitim örnekleridir. Gerçek müşteri raporu, uzman tarafından onaylanmış değerlendirme veya resmî şablon olarak sunulmaz. Tehlikeler ve puanlar kendi işyerinizde doğrulanmadan aktarılmamalıdır. Her rehberin sonunda kaynaklar ve ilgili ürün/yöntem bağlantıları bulunur.